Cảnh báo: Thủ đoạn AI tinh vi vượt rào xác thực sinh trắc học ngân hàng tháng 10/2026

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) vừa phát đi cảnh báo khẩn cấp về việc các đối tượng lừa đảo đang sử dụng công nghệ AI và deepfake để vượt qua các bước xác thực sinh trắc học của một số tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán. Tình trạng này đòi hỏi người dùng phải nâng cao cảnh giác ngay lập tức để bảo vệ tài khoản và tài sản của mình trước những nguy cơ tấn công ngày càng tinh vi.

Các điểm chính cần lưu ý

• Tội phạm sử dụng AI và deepfake để giả mạo khuôn mặt, giọng nói, vượt qua xác thực sinh trắc học.
• Dữ liệu sinh trắc học có thể bị thu thập từ mạng xã hội hoặc thông qua việc người dùng cung cấp thông tin cho kẻ gian.
• Phần mềm độc hại có khả năng can thiệp camera điện thoại, thay thế bằng ảnh chân dung giả mạo.
• NHNN đang siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, bổ sung cơ chế trì hoãn giao dịch 24 giờ và triển khai hệ thống cảnh báo SIMO.
• Người dùng cần tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, cảnh giác với đường link/ứng dụng lạ và liên hệ ngân hàng ngay khi nghi ngờ.

Thủ đoạn lừa đảo AI và Deepfake tinh vi

Các đối tượng lừa đảo đang khai thác triệt để dữ liệu sinh trắc học cá nhân, kết hợp với công nghệ deepfake và AI để tạo ra các bản sao giả mạo khuôn mặt và giọng nói có độ chân thực cao. Mục tiêu của chúng là vượt qua các bước kiểm tra sinh trắc học của ngân hàng, từ đó thực hiện các giao dịch chuyển tiền hoặc truy cập tài khoản không chính chủ.

Dữ liệu này có thể được thu thập từ nhiều nguồn, bao gồm thông tin công khai trên mạng xã hội hoặc từ những trường hợp người dùng vô tình cung cấp cho kẻ gian sau khi mở tài khoản chính chủ.

Đặc biệt nguy hiểm là sự xuất hiện của các phần mềm độc hại có khả năng can thiệp trực tiếp vào camera điện thoại di động của nạn nhân. Những phần mềm này có thể chặn camera thật và thay thế bằng ảnh chân dung có sẵn, đánh lừa hệ thống xác thực sinh trắc học của ngân hàng. Nhiều nhóm tội phạm đã bị triệt phá vì hành vi sản xuất, mua bán và trao đổi các loại phần mềm độc hại này.

Điểm yếu hệ thống và phản ứng của Ngân hàng Nhà nước

NHNN đã nhận diện những điểm yếu trong hệ thống xác thực của một số tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và đã chỉ đạo các đơn vị khẩn trương rà soát, khắc phục lỗ hổng, đồng thời thay thế công nghệ cũ bằng công nghệ mới. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề và sự cần thiết phải có những thay đổi mang tính hệ thống.

Để ứng phó với tình hình này, NHNN đã và đang triển khai nhiều biện pháp mạnh mẽ. Đầu tiên là siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật đối với việc đối chiếu thông tin sinh trắc học. Tiếp theo, NHNN bổ sung cơ chế trì hoãn giao dịch tối thiểu 24 giờ đối với một số giao dịch nhất định. Cơ chế này nhằm cung cấp cho người dùng đủ thời gian để kiểm tra, xác minh thông tin trước khi giao dịch được hoàn tất, giảm thiểu rủi ro bị lừa đảo.

Ngoài ra, hệ thống SIMO (hệ thống cảnh báo nghi ngờ lừa đảo, gian lận) cũng đã được triển khai hiệu quả, cảnh báo hơn 5,6 triệu lượt khách hàng và ngăn chặn hơn 6.300 tỷ đồng giao dịch có dấu hiệu lừa đảo. NHNN cũng yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường các lớp xác thực tại các khâu có nguy cơ cao như mở tài khoản, đăng nhập trên thiết bị mới và thay đổi phương thức xác thực.

Các ngân hàng cũng được yêu cầu giám sát giao dịch bất thường, kịp thời liên hệ xác minh với khách hàng và hiển thị cảnh báo khi chuyển tiền tới tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ gian lận.

Tính đến ngày 02/10/2026, toàn ngành ngân hàng đã có hơn 175,2 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,94 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức được đối chiếu thông tin sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID, cho thấy sự nỗ lực lớn trong việc tăng cường bảo mật.

Cách nhận biết và phòng tránh lừa đảo Deepfake

Nhận biết cuộc gọi hoặc video Deepfake

Việc nhận biết deepfake ngày càng khó khăn do công nghệ ngày càng tinh vi. Tuy nhiên, người dùng có thể chú ý một số dấu hiệu bất thường như:

• Chất lượng hình ảnh/âm thanh kém: Deepfake thường có chất lượng hình ảnh hoặc âm thanh không đồng đều, có thể bị giật, mờ hoặc có tiếng ồn lạ.
• Chuyển động khuôn mặt không tự nhiên: Biểu cảm khuôn mặt có thể cứng đơ, thiếu tự nhiên, hoặc không khớp với giọng nói. Mắt có thể không chớp hoặc chớp quá nhiều.
• Giọng nói bất thường: Giọng nói có thể bị méo mó, không khớp với khẩu hình, hoặc có ngữ điệu đơn điệu, không cảm xúc.
• Ánh sáng và bóng đổ không nhất quán: Ánh sáng và bóng đổ trên khuôn mặt hoặc môi trường xung quanh có thể không đồng bộ, tạo cảm giác giả tạo.
• Nội dung bất thường: Yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, cung cấp thông tin cá nhân nhạy cảm, hoặc các tình huống gây áp lực tâm lý thường là dấu hiệu cảnh báo.

Hành động ngay lập tức khi nghi ngờ thiết bị bị can thiệp

Nếu bạn nghi ngờ thiết bị của mình bị can thiệp hoặc thông tin sinh trắc học bị đánh cắp, hãy thực hiện các bước sau ngay lập tức:

• Giữ bình tĩnh và không thực hiện thêm thao tác: Tránh làm theo bất kỳ hướng dẫn nào từ đối tượng lừa đảo.
• Ngắt kết nối internet: Tắt Wi-Fi và dữ liệu di động để ngăn chặn phần mềm độc hại tiếp tục hoạt động hoặc truyền dữ liệu.
• Liên hệ ngân hàng: Gọi ngay đến đường dây nóng của ngân hàng để thông báo về tình hình, yêu cầu khóa tài khoản và các dịch vụ liên quan.
• Thay đổi mật khẩu: Đổi mật khẩu của tất cả các tài khoản quan trọng, đặc biệt là tài khoản ngân hàng, email, và mạng xã hội.
• Quét virus và phần mềm độc hại: Sử dụng phần mềm diệt virus uy tín để quét toàn bộ thiết bị.
• Lưu giữ bằng chứng: Chụp ảnh màn hình, ghi lại cuộc gọi hoặc bất kỳ thông tin nào liên quan đến vụ việc để cung cấp cho cơ quan chức năng.
• Báo cáo cơ quan công an: Trình báo vụ việc cho cơ quan công an địa phương để được hỗ trợ điều tra.

Bảo vệ dữ liệu sinh trắc học cá nhân

Để bảo vệ dữ liệu sinh trắc học cá nhân trên không gian mạng, người dùng cần:

• Tuyệt đối không cung cấp thông tin nhạy cảm: Không chia sẻ mã OTP, mật khẩu ngân hàng, thông tin tài khoản, hình ảnh căn cước công dân, hình ảnh khuôn mặt, giọng nói hoặc bất kỳ thông tin bảo mật nào khác cho bất kỳ ai, kể cả nhân viên ngân hàng. Ngân hàng không bao giờ liên hệ trực tiếp để hướng dẫn thu thập sinh trắc học.
• Cảnh giác với đường link và ứng dụng lạ: Không truy cập các đường link lạ qua tin nhắn, Zalo, Facebook, email hoặc tải các ứng dụng không rõ nguồn gốc. Các phần mềm độc hại có thể chiếm quyền điều khiển thiết bị và đánh cắp thông tin.
• Kiểm tra kỹ thông tin trước khi giao dịch: Luôn xác minh độc lập thông tin trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch chuyển tiền nào, đặc biệt khi có yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp từ người thân, bạn bè hoặc lãnh đạo, vì hình ảnh, giọng nói có thể bị giả mạo bằng AI.
• Cập nhật phần mềm và hệ điều hành: Đảm bảo các thiết bị và ứng dụng luôn được cập nhật phiên bản mới nhất để vá các lỗ hổng bảo mật.
• Sử dụng xác thực đa yếu tố (MFA): Kích hoạt MFA cho tất cả các tài khoản hỗ trợ, đặc biệt là tài khoản ngân hàng và email.
• Nâng cao ý thức bảo mật: Thường xuyên cập nhật thông tin về các thủ đoạn lừa đảo mới và chia sẻ cho người thân, bạn bè.

Cơ chế trì hoãn giao dịch 24 giờ và tác động

Cơ chế trì hoãn giao dịch tối thiểu 24 giờ dự kiến có hiệu lực vào năm 2027 sẽ được áp dụng cho một số loại giao dịch nhất định, đặc biệt là các giao dịch có giá trị lớn hoặc giao dịch lần đầu tiên đến một tài khoản mới. Mục đích chính của cơ chế này là tạo thêm thời gian cho người dùng kiểm tra, xác minh lại thông tin giao dịch, từ đó phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi lừa đảo.

Mặc dù cơ chế này có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng, làm chậm quá trình thực hiện một số giao dịch, nhưng đây là một biện pháp cần thiết để tăng cường an toàn và bảo mật trong bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi. Người dùng cần chuẩn bị tinh thần và điều chỉnh thói quen giao dịch để thích nghi với quy định mới, ưu tiên sự an toàn của tài sản lên hàng đầu.

Lời khuyên cuối cùng cho người dùng

Trong bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo sử dụng AI và deepfake ngày càng phức tạp, việc nâng cao cảnh giác và chủ động bảo vệ thông tin cá nhân là vô cùng quan trọng. Hãy luôn giữ vững nguyên tắc không cung cấp thông tin nhạy cảm, kiểm tra kỹ lưỡng mọi yêu cầu và liên hệ ngay với ngân hàng khi có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào. Sự cẩn trọng của mỗi cá nhân sẽ là lá chắn vững chắc nhất chống lại tội phạm công nghệ cao.

Tài liệu tham khảo

• tuoitre.vn
• vneconomy.vn
• baomoi.com
• baomoi.com
• doanhnghiephoinhap.vn
• nhandan.vn
• tapchikinhtetaichinh.vn
• vtv.gov.vn
• vttu.edu.vn
• facebook.com
• facebook.com
• baochinhphu.vn